HISTORIE | Het orgel

In 1580, toen het protestantisme in Krimpen zijn intrede deed, stond er nog geen orgel in de reeds 165 jaar oude kruiskerk. Bijna 300 jaar later, in 1868, werd er een orgel aangeboden. Dit aanbod werd aanvaard en het orgel werd in de Krimpense kerk geplaatst, met als doel (zoals men in de notuelen leest):

"Dat het moge strekken tot versiering van der kerk en tot opluistering van de Godsdienstoefening,"

Het was dus een tweedehands orgel waarvan enkele onderdelen gemaakt waren door de bekende orgelbouwer Van Assendelft uit de 18e eeuw. Het orgel bestond eigenlijk alleen uit het hedendaagse rugwerk. Een orgel van dergelijke omvang wordt ook wel “positief” genoemd. Het toenmalige orgel doet op dit moment dus nog steeds dienst en kan gekoppeld worden aan het hedendaagse hoofdwerk dat later is bijgebouwd.

Aan de zijkant van het toenmalige orgel zaten twee uitstekende balken, waarmee de orgeltrapper, staande, zich vasthoudend aan een handrail,met zijn benen de blaasbalg in beweging bracht en voor de speelwind zorgde, net zo als bij de kleine huiskamer harmoniums van vroeger. Deze orgeltrapper was in dienst van de kerk. Speciaal ten behoeve van het orgel werd een gaanderij gemaakt. Bij bestudering van de notulen uit die tijd, krijgt men de indruk dat er vóór 1868 helemaal geen balkon was in de oude kerk.

Het kleine orgel werd in de dienst van 13 december 1868 ingewijd. De eigen predikant, ds. J.P.D. van Veen “trad op”, zo als men het toen uitdrukte. Op de dag van de inwijding werden op de nieuwe gaanderij 47 zitplaatsen verhuurd. Men kon voor die avond een kaartje kopen voor f.1,50 per stoel aan de zuidzijde en voor f.1,-- aan de westzijde. (Het was in die tijd gebruikelijk om zitplaatsen te verhuren.) De deurwachter werd onder aan de trap gezet om er op toe te zien dat alleen de mensen naar boven gingen die in het bezit waren van een toegangskaartje.

Eerste organisten en orgeltrappers

Twee sollicitanten meldden zich destijds aan voor de functie van organist. S.A. Verhoeff en H.C. Helleman uit Nieuw Lekkerland. De keus viel op de heer Helleman. Ook werd er een reglement opgesteld met de eisen voor de organist.

Enkele jaren later, in 1871, kwam er bij de kerkenraad een klaagbrief binnen bij de kerkvoogdij:

Eene klagt van de Eerw. kerkenraad en enige gemeenteleden over de ongeregelde bepaling van het orgel, dat onstichtelijkheid in de Godsdienstoefening verwekt."

De organist werd voor zijn onstichtelijke dienstbaarheid op het matje geroepen. De reglementen werden toen aangepast. Helleman nam hierna ontslag, maar trok dit later weer in.

Tijdens een kerkdienst in 1877, was het zo koud in de kerk dat de organist niet meer kon spelen. In de notulen is te lezen dat ook de orgeltrapper op de tocht stond. De oorzaak was een gebrek aan kolen.

Reparaties en restauraties

In 1904 was het orgel versleten en ging men over tot een reparatie. Omdat er in 1921 reeds elektriciteit in de kerk was, werd er in 1929 een elektromotor ingebouwd voor de windverzorging. Kosten: f.300,-. De orgeltrapper was nu niet meer nodig. Dat scheelde de kerkvoogdij f.25,- per jaar. De orgeltrapper zelf was het er niet mee eens en mopperde tegen de kerkvoogdij. Hij kreeg een kleine compensatie.

Na jaren dienst gedaan te hebben, wordt het orgel in 1943 gerestaureerd. Twee jaar later wordt er nog een register bijgezet, een Quintideen 16'. Kosten: f.7348,02, voor die tijd een behoorlijk bedrag.

Op de foto uit 1969 zijn ook de muurschilderingen naast het orgel te zien. Helaas zijn deze met de bouw van het grote orgel anno 1975 verdwenen. Zij zijn nog wel, op ware grote, op papier aanwezig.

In 1966 wordt na veel wikken en wegen toch een eerste reparatie van het rugwerk aanbesteed.
In 1968 gaat de orgelbouwer Sloof uit Ouderkerk aan de slag met een eerste restauratie.

Er wordt in 1969 een advies gevraagd aan de orgelcommissie voor een eventuele grotere restauratie. Deze commissie adviseert niets meer aan te besteden en een nieuw orgel te bouwen. Daaruit volgt tenslotte een totale vernieuwing van het orgel. De oplevering is in 1975. Van de investeringen komt bijna de helft ten goede aan voorzieningen voor extra stemmen in de toekomst. Deze zullen echter waarschijnlijk nooit meer worden gerealiseerd vanwege de enorme kosten die hiermee gepaard gaan.

Dispositie van het nieuwe orgel anno 1975

Rugwerk, c-f'''
Windlade historisch, Van Assendelft
Hoofdwerk, c-f''' Pedaal, c-d'
Prestant 8' discant *
Holpijp 8' *
Prestant 4' *
Roerfluit 4' **
Quint 3' *
Gemshoorn 2'
Tersts 1 3/5' discant
Nasard 1 1/2'
Mixtuur 3–4 sterk ***
Dulciaan 8'
Quintideen 16'
Prestant 8'
Roerfluit 8'
Octaaf 4'
Fluit 4'
Quint 3'
Octaaf 2'
Mixtuur 4 sterk
Terts 3'
Trompet 8'
Manuaal
Prestant 16'
Subbas 16'
* = historisch
** = historisch, roeren vanaf 2' dichtgemaakt
*** = gedeeltelijk historisch

Klaviatuur
Het klavier bestaat uit balansklavieren, met ebbenhout bij de ondertoetsen en ivoorbeleg bij de boventoetsen. De bakstukken zijn vervaardigd in de stijl van Van Assendelft.

Registermechaniek
Electrisch "Kimber Allen" systeem. Met registermotoren zogenaamd "slic – action" systeem.

Windvoorziening
De windvoorziening bestaat uit drie enkelvouws balgen voor het hoofdwerk. Het rugwerk heeft een eigen windvoorziening.

Toonmechaniek
De koppels zijn houten hevels.

Bouwer
De bouwer is Firma Sloof uit Ouderkerk aan de IJssel.

Geluidsfragmenten

Hieronder kunt u diverse geluidsfragmenten van ons orgel beluisteren.

Geluidsfragmenten hoofdwerk ( organist: Arnold Bregman )

Prestant 8' Download
Prestant 8', Octaaf 4' Download
Prestant 8', Octaaf 4', Octaaf 2' Download
Prestant 8', Octaaf 4', Quint 3', Octaaf 2' Download
Prestant 8', Octaaf 4', Quint 3', Octaaf 2', Manuaal Download
Prestant 8', Octaaf 4', Quint 3', Octaaf 2', Manuaal
Pedaal: Prestant 16', Subbas 16', Koppel Hoofdwerk-Pedaal
Download
Prestant 8', Octaaf 4', Quint 3', Octaaf 2', Manuaal, Terts 3'
Pedaal: Prestant 16', Subbas 16', Koppel Hoofdwerk-Pedaal
Download
Roerfluit 8' Download
Roerfluit 8', Fluit 4' Download
Trompet 8' Download

Geluidsfragmenten rugwerk ( organist: Arnold Bregman )

Holpijp 8' Download
Holpijp 8', Prestant 8' Download
Holpijp 8', Prestant 4' Download
Holpijp 8', Prestant 4', Quint 3' Download
Holpijp 8', Prestant 4', Quint 3', Mixtuur 3-4
Pedaal: Subbas 16', Koppel Rugwerk-Pedaal
Download
Holpijp 8', Roerfluit 4' Download
Holpijp 8', Roerfluit 4', W2 (?) Download
Holpijp 8', Roerfluit 4', Quint 3', W2 (?) Download
Holpijp 8', Roerfluit 4', Quint 3', W2 (?), Nassard 1 1/2 Download
Dulciaan 8' Download

Vier orgelwerken ( organist: Cees-Willem van Vliet )

J.S. Bach: Prealudium in C Download
J.S. Bach: Liebster Jesu, wir sind hier Download
J. Haydn: Allegretto in F (Floetenuhr 1772) Download
M. Dupre: Variations sur un Noel Download
 
Inloggen
© 2001-2017 Kerkaandelek.nl
Kerkaandelek.nl RSS feeds